राजन दास
शहिदनगर नगरपालिका
धनुषा
बाल्यकाल जीवनको त्यो समय हो, जब मनुष्यले पहिलोपटक संसारको वास्तविकता बुझ्न थाल्छ। यो समय केवल खेलकुद र रमाइलोको लागि मात्र नभएर, भविष्य निर्माणको पहिलो खुड्किलो पनि हो। मेरो बाल्यकालको शिक्षा, जुन मेरो जीवनको आधारशिला बन्यो, आजसम्म मप्रति धेरै गहिरो प्रभाव पारिरहेको छ। यस लेखमा, मैले बालक हुँदा पाएको शिक्षाको अनुभवलाई विस्तारमा वर्णन गर्नेछु। प्रारम्भिक शिक्षाको यात्रा : मेरो जन्म सामान्य मध्यम वर्गीय परिवारमा भएको थियो। मेरो परिवारमा शिक्षाको महत्त्वलाई धेरै प्राथमिकता दिइन्थ्यो। बाल्यकालमा मैले मेरो गाउँको स्थानीय विद्यालयबाट शिक्षा सुरु गरेँ। त्यो विद्यालय सानो थियो, काठले बनेका कोठाहरू थिए, जहाँ थोरै विद्यार्थी मात्र अध्ययन गर्थे। विद्यालयको भवनले आधुनिक शिक्षालयहरूको जस्तो वैभव त थिएन, तर त्यहाँको वातावरण सादा, शान्त र ज्ञानको खोजी गर्ने प्रेरणाले भरिएको थियो। मेरो पहिलो दिनको अनुभव आज पनि ताजै छ। म निकै डराएको थिएँ, तर साथीहरू र शिक्षकहरूको सहयोगले केही समयमै विद्यालयमा रमाउन थालेँ। अक्षर चिन्नु, लेख्न र पढ्न सिक्नु पहिलोचोटि निकै कठिन लाग्यो। तर, जब मैले पहिलो पटक आफूले लेखेको नाम हेरें, त्यो गर्वको क्षण थियो। त्यो अनुभवले मलाई सिकायो कि प्रयासले सधैं उपलब्धि दिन्छ। शिक्षक र शिक्षा पद्धति : त्यस समयमा हाम्रो शिक्षा पद्धति आजको भन्दा धेरै फरक थियो। पाठ सिक्नका लागि टेक्नोलोजी नभए पनि, शिक्षकहरूका ज्ञान र प्रयास पर्याप्त थिए। मेरा शिक्षकहरू सरल जीवनशैली अपनाउने, तर शिक्षाको महत्त्वमा निकै विश्वास राख्ने व्यक्ति थिए। उनीहरूले हामीलाई पाठ मात्र सिकाउनुहुन्नथ्यो, जीवनका मूल्यहरू पनि सिकाउनुहुन्थ्यो। शिक्षकहरूले हामीलाई अनुशासन सिकाउनुका साथै, इमानदारी र कर्तव्यपरायणताको महत्त्व पनि बताउनुहुन्थ्यो। कहिलेकाहीं गल्ती गर्दा सजाय पनि पाउँथ्यौं। तर, ती सजाय हाम्रो भलोको लागि नै दिइन्थे। म प्रायः आफ्नो गणित शिक्षकको स्मरण गर्छु। उहाँले मलाई साधारण अंकगणितबाट जटिल समस्याहरू समाधान गर्न सिकाउनुभयो। गणितमा मेरो डरलाई विश्वासमा बदल्ने उहाँकै मेहनत थियो। खेलकुद र सह-पाठ्यक्रम गतिविधिहरू : बाल्यकालको शिक्षा भनेको केवल किताब पढ्नेसम्म सीमित थिएन। हाम्रो विद्यालयमा खेलकुद, गीत, नाटक, र अन्य सांस्कृतिक गतिविधिहरूलाई पनि महत्त्व दिइन्थ्यो। म खेलकुदमा सक्रिय थिएँ, विशेष गरी दौड र कबड्डीमा। ती खेलहरूले मेरो शारीरिक फिटनेस मात्र होइन, सामूहिक काम गर्ने सीप र नेतृत्व कौशल पनि विकास गर्यो। सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूमा, मैले पहिलो पटक कविता वाचन गरेको स्मरण छ। म निकै डराएको थिएँ, तर सबैले दिएको तालीले मलाई थप प्रेरित गर्यो। ती अनुभवहरूले आत्मविश्वास बढाउन सहयोग गर्यो। शिक्षाको चुनौतीहरू : मेरो शिक्षाको यात्रा सजिलो थिएन। गाउँको विद्यालयमा स्रोतहरूको अभाव थियो। पाठ्यपुस्तक र अन्य शैक्षिक सामग्री पाउन कठिन थियो। कहिलेकाहीं विद्यालमा पुराना चर्केका बोर्ड र कम प्रकाशको समस्याका कारण पढ्न कठिनाइ हुन्थ्यो। तर, ती सीमितताहरूले हामीलाई झनै परिश्रम गर्न सिकायो। त्यस समयमा आर्थिक स्थिति पनि ठूलो चुनौती थियो। तर, मेरा आमाबुबाले शिक्षालाई पहिलो प्राथमिकतामा राख्नुभयो। उहाँहरूको त्यागले मलाई प्रेरित गर्यो, र मैले कहिल्यै आफ्नो जिम्मेवारीबाट पछि हटिन। जीवनका पाठहरू : बाल्यकालको शिक्षाले मलाई केवल औपचारिक ज्ञान मात्र दिएन, जीवनका धेरै महत्त्वपूर्ण पाठहरू पनि दियो। मैले सीप र ज्ञानको साथसाथै इमानदारिता, परिश्रम, अनुशासन, र समयको महत्त्व सिकेँ। हाम्रो गाउँमा एउटा पुरानो भनाइ थियो, “ज्ञान नै सबैभन्दा ठूलो धन हो।” मैले यो कुरा मेरो बाल्यकालमा नै बुझेँ। शिक्षकहरूले सधैँ हामीलाई प्रेरित गर्नुहुन्थ्यो कि शिक्षा जीवन परिवर्तन गर्न सक्ने एक मात्र साधन हो।
निस्कर्ष : बाल्यकालको शिक्षाले मेरो सोच र व्यक्तित्व निर्माणमा गहिरो प्रभाव पारेको छ। त्यो समयको सिकाइ, अनुभव, र चुनौतीहरूले नै मलाई जीवनमा अगाडि बढ्न प्रेरणा दिएको छ। ती दिनहरू सम्झिँदा आज पनि मनभरि उत्साह र कृतज्ञताको भावना उम्लिन्छ। मेरो बाल्यकालको शिक्षा केवल पाठशालासम्म सीमित थिएन, जीवनका विभिन्न आयामहरू सिक्ने एउटा महत्त्वपूर्ण यात्रा थियो। ती दिनहरूले मलाई भविष्य निर्माण गर्न सहयोग मात्र गरेन, जिन्दगीमा हरेक चुनौतीको सामना गर्न सक्षम बनायो। आज म जहाँ छु, त्यो मेरो बाल्यकालको शिक्षाको देन हो।
