गंगाराम ढकाल
सम्पूर्ण बुद्धि, तर्कशक्ति लगाएर शिक्षकले आफ्नो विषयवस्तुलाई स्पष्ट पार्ने कोशिस गर्छ । यदि उसले त्यो विषयवस्तुलाई बुझाउन सकेन भने विद्यार्थीहरूले फेरि कहिल्यै बुझ्न सक्नेछैनन् वा बुझ्ने समय पाउनेछैनन् । सबै श्रेणीका सम्पूर्ण विद्याथीहरूको भविष्य उसको परिश्रममा भर पर्छ । उनीहरूको भविष्य निर्माण गरिरहेको छ, ज्ञानको बाटोतिर तिनीहरूलाई बढाएर । उसले विद्यार्थीहरूलाई बुझाउन सक्नुमा नै उसले बुझेको सार छ, अन्यथा बुझेको कुनै प्रयोजन छैन । यो राम्ररी थाहा छ । त्यसैले कराउँदै जान्छ, घाँटीका नसाहरूसमेत फुल्दै जान्छन् ।
घन्टी बज्छ । सधैँझैँ चक र हाजिरकापी हातमा च्यापेर ऊ कक्षा कोठाबाट बाहिर निस्कन्छ । उसलाई अनुभव हुन थाल्छ, घाँटी सुकिरहेको छ— पानी पिउछ र आफ्ना पुराना केही किताबहरू च्यापेर घरतिर छिटोछिटो लाग्छ । बाटो लामो छ, मानिसहरू छिटोछिटो हिँडिरहेका हुन्छन् । तर जब उसलाई देख्छन्, “लौ गुरु बा आउनु भएछ, नमस्ते सर” । भन्दै सडकमा मानिसहरू मुसुमुसु हाँसिरहेका हुन्छन् । ऊ आफ्नो शरीर हेर्छ, केही खराबी त छैन ? कोट जुत्ताभरि चकको घुलैधुलो छ, टकटकाउँछ, सितिमिति कहाँ चकको धुलो झर्ने हो र ! …. भोलि फेरि उहीँ क्रम दोहोरिन्छ, महिनौ अनि बर्षौ बित्छ।
उसका विद्यार्थीहरू कोही मन्त्री भए, कोही डाक्टर, प्रशासकीय हाकिम, कोहि बिदेशमा पिआर र ग्रिनकार्ड पाएका छन । ऊ भने अझै विद्यार्थीहरूकै माझ दिनभरि जोतिएको गोरु जस्तै छ । आफ्नै वरिपरि कसैका कैयौँ तले अग्ला घरहरूको मालिक भइसकेका छन् तर उसको भने उही कोट र पाईन्ट र सानो घरको झुपडी मै रमाउँछ । चिया दोकान, बाटो, चौपारीमा राम्रो डाक्टर, ईन्जिनियर, नेता, हाकिम भनेर प्रशंसा भईरहेको सुन्ना साथ कान ठाडो पार्दै खुशीको मुन्द्रामा कुरा थप्दै भन्छ, “मेरो जेहन्दार विद्यार्थी थियो,, मलाई विस्वास छ अझै प्रगति गर्छ । म उसकै गुरु …. ढुक्क छु ।”
