अपनत्व

रोजिना घिमिरे

पूर्णिमाको यो रात, आकाशमा एउटा पूर्ण चन्द्रमा छ र मेरो अगाडि एउटा पूर्ण निष्ठा। झ्यालको पर्दा हावाले सुस्तरी हल्लाइरहेको छ, मानौँ प्रकृतिले नै मलाई केही सुसाउन खोजिरहेको छ। म यता बसेकी छु, एउटा गुरुआमाको ओहोदा बोकेर, र उता ऊ बसेकी छे—मेरो प्रिय शिष्या, मेरो चेली, जसको आँखामा संसारको रङ्ग छैन तर जसको आत्मामा ब्रह्माण्डको उज्यालो छ। मान्छेहरू भन्छन्, ऊ देख्दिन। तर म सोध्छु— के साँच्चै ऊ देख्दिन त? उसले त त्यो देख्छे जो हामी आँखा हुनेहरूले कहिल्यै देख्न सकेनौँ। उसले स्पर्शको भाषा बुझ्छे, उसले श्वासको लय सुन्छे, र उसले त्यो अपनत्व महसुस गर्छे जसलाई शब्दमा बुझाउनै सकिँदैन।
मैले आजसम्म कतिलाई पढाएँ, कतिलाई अक्षर सिकाएँ, कतिलाई जीवनको परिभाषा घोकाएँ। तर यो शिष्यासँगको मेरो नाता कुनै पाठ्यक्रममा लेखिएको छैन। मान्छेहरू मलाई भन्छन्, “गुरुआमा, तपाईँले यो दृष्टि सम्बन्धी अपाङ्गता भएकी बच्चीलाई कति धेरै समय दिनुभएको! कति महान् अपनत्व देखाउनुभएको!” उनीहरूको कुरा सुनेर मलाई कहिलेकाहीँ हाँसो उठ्छ त कहिले दया। उनीहरू ‘अपनत्व’ शब्दलाई एउटा उपकार जस्तो सम्झन्छन्। उनीहरूलाई लाग्छ, यो कुनै खेती हो जुन मैले जबरजस्ती रोपेकी छु। तर उनीहरूलाई कसरी बुझाऊँ कि अपनत्व त एउटा स्वतः स्फुर्त झर्ना हो। के झर्नालाई कसैले आदेश दिएर बगाउन सक्छ? के फूललाई कसैले ‘ल फुल्’ भनेर जबरजस्ती फुलाउन सक्छ? सक्दैन। यो त भित्रैबाट उम्रिने एउटा भाव हो, जुन कुनै शारीरिक सीमा वा कमजोरीको अधिनमा हुँदैन।
म एक स्त्री, एक गुरु। मेरो मातृत्व र मेरो गुरुत्व आज यो छोरी समान शिष्याको अगाडि एकाकार भएका छन्। जब म उसको हात समातेर उसलाई बाटो देखाउँछु, मलाई लाग्दैन कि म कुनै अपाङ्गता भएकी व्यक्तिलाई मद्दत गर्दैछु। मलाई त यस्तो लाग्छ, म आफ्नै एउटा अंशलाई डोहोऱ्याउँदैछु। अपनत्वमा ‘पराया’ भन्ने भाव नै हुँदैन। जब हामी कसैलाई ‘विचरा’ भन्छौँ, त्यहीँ अपनत्वको मृत्यु हुन्छ। किनकि ‘विचरा’ शब्दमा एउटा लक्ष्मण रेखा हुन्छ— म सक्षम छु, तिमी असमर्थ छौ भन्ने अहंकारको रेखा। तर मेरो र उसको बीचमा त्यस्तो कुनै रेखा छैन। ऊ देख्दिन, त्यसैले त उसले मलाई मेरो अनुहारको चाउरीपना वा मेरो बाहिरी आवरणबाट चिन्दिन। उसले मलाई मेरो स्नेहको कम्पनबाट चिन्छे। उसले मलाई मेरो आवाजको आर्द्रताबाट बुझ्छे। के योभन्दा ठूलो दृष्टि अर्को हुन सक्छ?
आजको यो समाज कति खोक्रो छ! यहाँ मान्छेहरू नाता गाँस्छन् तर अपनत्व महसुस गर्दैनन्। उनीहरू कर्तव्य पालना गर्छन् तर हृदय अर्पण गर्दैनन्। कसैलाई सेतो छडी लिएर हिँडेको देख्दा उनीहरूको अनुहारमा कृत्रिम सहानुभूति पोतिन्छ। त्यो सहानुभूतिमा एउटा ‘जबरजस्ती’ हुन्छ। उनीहरूलाई लाग्छ, यसो गर्नु धर्म हो। तर म भन्छु, यदि हृदयमा स्वतः स्फुर्त प्रेम छैन भने त्यो धर्म केवल एउटा बोझ हो। अपनत्व त त्यो हो, जहाँ मलाई यो यादै रहँदैन कि म गुरु हुँ र ऊ मेरी शिष्या हो। मलाई यो यादै रहँदैन कि ऊ दृष्टि सम्बन्धी अपाङ्गता भएकी व्यक्ति हो। म केवल एउटा मान्छे देख्छु, एउटा चेतना देख्छु, र एउटा यस्तो सम्बन्ध देख्छु जो जन्मौँदेखि जोडिएर आएको जस्तो लाग्छ।
उसको त्यो अँध्यारो संसारमा मैले उज्यालो छर्न खोजेकी होइन, बरु उसको त्यो अथाह धैर्यताको उज्यालोमा मैले आफूलाई सुधार्ने मौका पाएकी हुँ। कतिपय रातहरू म आफैँ अलमलिन्छु, आफ्नै जीवनका समस्याहरूले थिचिन्छु। तर जब म उसको शान्त अनुहार देख्छु, जब म उसले मलाई ‘गुरुआमा’ भनेर बोलाएको सुन्छु, मेरा सारा अल्झनहरू क्षणभरमै हराउँछन्। ऊ मेरो लागि केवल एउटा विद्यार्थी मात्र होइन, ऊ त मेरो लागि धैर्यताको एउटा जिउँदो उपनिषद् हो। मान्छेहरू अपाङ्गतालाई एउटा अभिशाप मान्छन्, तर म यसलाई एउटा फरक दृष्टिकोण मान्छु। ईश्वरले उसका आँखा बन्द गरिदिए ताकि उसले यो बाहिरी संसारको छल र प्रपञ्च देख्नु नपरोस्। उसले केवल सत्य देख्न सकोस्, जुन हृदयभित्र लुकेको हुन्छ।
अपनत्व कहिल्यै पनि सर्तमा टिकेको हुँदैन। “म तिमीलाई माया गर्छु किनकि तिमी मेरो सेवा गर्छौ” भन्नु व्यापार हो। “म तिमीलाई हेरचाह गर्छु किनकि मलाई धर्म कमाउनु छ” भन्नु स्वार्थ हो। तर “म तिमीलाई प्रेम गर्छु किनकि तिमी मेरै हौ” भन्नु अपनत्व हो। यो भाव जबरजस्ती आउँदैन। यो त पूर्वजन्मको कुनै साइनो जस्तै हो, जो यो जन्ममा अचानक अंकुरित हुन्छ। जब म उसको हात समातेर बाटो डोहोर्‍याउँछु, मलाई मेरो मातृत्वको पूर्णता महसुस हुन्छ। समाजले भन्ला, “यसले के गर्न सक्छे र?” तर मलाई थाहा छ, उसले जे गर्न सक्छे, त्यो आँखा हुने हजारौँले गर्न सक्दैनन्। उसको मौनतामा एउटा यस्तो संगीत छ, जुन केवल अपनत्वको कानले मात्र सुन्न सक्छ।
मैले उसलाई सिकाउँदै गर्दा कतिपय पल यस्ता आए जब म स्वयम् अलमलिएँ। उसलाई रङ्गको परिभाषा कसरी बुझाउनु? उसलाई नीलो आकाश र रातो गुराँसको फरक कसरी भन्नु? तर जब मैले उसको हात समातेर न्यानोपनको महसुस गराएँ, उसले भनी— “गुरुआमा, यो न्यानोपन नै रातो रङ्ग होइन र?” म स्तब्ध भएँ। अपनत्वले उसलाई जुन दृष्टि दियो, त्यो मेरो व्याख्या भन्दा कयौँ गुणा माथि थियो। ऊ दृष्टि सम्बन्धी अपाङ्गता भएकी व्यक्ति हो भन्ने कुरा मेरो मनबाट उहिल्यै मेटिइसकेको छ। अब त ऊ मेरो अस्तित्वको एउटा प्रतिबिम्ब हो। जसरी एउटी आमाले आफ्नो गर्भको बच्चालाई नदेखेरै माया गर्छे, मेरो यो शिष्यासँगको सम्बन्ध पनि त्यस्तै निराकार तर प्रगाढ छ।
म सोच्छु, यो समाजले कहिले सिक्ला कि अपनत्व कुनै दयाको भिख होइन? कसैलाई ‘अपाङ्गता भएकी व्यक्ति’ भनेर सम्बोधन गर्दा उसको आत्मसम्मानमा कति ठूलो चोट पुग्छ भन्ने कुरा यी ‘सक्षम’ भनिनेहरूले कहिले बुझ्लान्? म त उसलाई एउटा सग्लो योद्धा देख्छु। हरेक बिहान जब ऊ मुस्कुराउँदै मेरो कोठामा प्रवेश गर्छे, मलाई लाग्छ एउटा नयाँ सूर्य उदायो। उसको त्यो मुस्कानमा कुनै कृत्रिमता हुँदैन, किनकि उसले ऐना हेरेर हाँस्न सिकेकी छैन, उसले त हृदय खन्याएर हाँस्न सिकेकी छे। जबरजस्तीको सम्बन्धमा सधैँ एउटा डर हुन्छ— कतै यो टुट्ने त होइन? तर स्वतः स्फुर्त अपनत्वमा एउटा भरोसा हुन्छ, जो कुनै पनि आँधीले ढाल्न सक्दैन।
कति पटक म रातभरि जाग्राम बसेर ब्रेलका किताबहरू तयार गर्छु। मेरा औँलाहरू थाक्छन्, आँखा पोल्छन्। तर जब अर्को दिन उसले ती अक्षरहरू छाम्दै “गुरुआमा, मैले बुझें!” भन्छे, मेरो सारा थकान एकै पलमा मेटिन्छ। के यो जबरजस्ती हो? होइन। यो त एउटा तृप्ति हो। यो एउटा यस्तो यज्ञ हो जहाँ म आफूलाई समर्पित गरिरहेकी छु। एउटी स्त्री हुनुको नाताले मभित्रको सेवाभाव अझ बढी प्रखर छ। म उसलाई केवल ज्ञान मात्र दिइरहेकी छैन, म उसलाई एउटा यस्तो संसार दिइरहेकी छु जहाँ उसको अपाङ्गता एउटा परिचय मात्र होइन, बरु एउटा विशेष शक्ति बन्न सकोस्।
पूर्णिमाको यो रात, जून कति सफा देखिएको छ। सायद मेरो शिष्याले यो जूनको रङ्ग देख्न सक्दिन, तर उसले यसको शीतलता त महसुस गरिरहेकी छे नि! उसले यो हावाको स्पर्श त पाइरहेकी छे नि! अपनत्व पनि यस्तै हुन्छ— अदृश्य तर अत्यन्तै प्रभावशाली। कसैको आँखा नहुँदैमा उसको संसार सकिँदैन, जबसम्म उसको हात समात्ने एउटा यस्तो मान्छे हुन्छ जसले उसलाई ‘अपाङ्गता भएकी व्यक्ति’ को रूपमा मात्र होइन, ‘आफ्नो’ रूपमा देख्छ। म आज प्रतिज्ञा गर्छु, जबसम्म मेरो शरीरमा प्राण रहन्छ, म उसको त्यो दृष्टि बन्नेछु जसले कहिल्यै धोका दिने छैन। म उसको त्यो सहारा बन्नेछु जसमा कुनै दया लुकेको हुने छैन, केवल शुद्ध र निस्वार्थ अपनत्व हुनेछ।
हे ईश्वर! यो संसारलाई यस्तो आँखा देऊ, जसले मान्छेको शरीर होइन, उसको आत्मा देख्न सकोस्। यस्तो हृदय देऊ, जसले अपनत्वलाई कर्तव्य होइन, एउटा उत्सवको रूपमा मनाउन सकोस्। मेरो यो बच्चा, जो आज यहाँ मौन बसेकी छे, ऊ नै मेरो सबैभन्दा ठूलो प्रेरणा हो। उसले मलाई सिकाएकी छे कि प्रेम गर्नका लागि आँखा चाहिँदैन, केवल एउटा धड्किरहेको हृदय भए पुग्छ। र यो गुरुआमाको तर्फबाट आजको उपहार यही हो— मेरो अटुट विश्वास र मेरो स्वतः स्फुर्त अपनत्व। यो कुनै उपहार होइन, यो त मेरो अस्तित्वको एउटा हिस्सा हो, जुन सधैँ तिम्रो लागि समर्पित रहनेछ। जुन दिन हामीले अपाङ्गतालाई दयाको दृष्टिबाट होइन, अपनत्वको दृष्टिबाट हेर्न थाल्छौँ, त्यहीँ साँचो मानवताको उदय हुन्छ।
अपनत्वको यो यात्रामा न कुनै गन्तव्य छ, न कुनै विश्राम। यो त केवल एउटा निरन्तरको प्रवाह हो। जसरी यो नदी सागरमा पुगेर हराउँछ, मेरो यो स्नेह पनि उसको आत्माको विशालतामा मिसिएर धन्य भएको छ। मलाई कुनै पद चाहिएको छैन, मलाई कुनै प्रशंसा चाहिएको छैन। मलाई त केवल उसको त्यो एउटा ‘गुरुआमा’ भन्ने पुकारमा ब्रह्माण्डको सबैभन्दा ठूलो सङ्गीत सुन्नु छ। त्यही पुकार नै मेसाठी अपनत्वको अन्तिम सत्य हो। मलाई थाहा छ, जब ऊ अन्धकारमा पनि मुस्कुराउँछे, तब सारा ब्रह्माण्ड उज्यालो हुन्छ। मलाई थाहा छ, जब ऊ मेरो काखमा टाउको राख्छे, तब सारा संसारका दुःखहरू बिलाएर जान्छन्। किनकि यो जबरजस्तीको नाता होइन, यो त रगतभन्दा पनि गाढा अपनत्वको नाता हो।
मेरो बच्चा, तिमी दृष्टि सम्बन्धी अपाङ्गता भएकी व्यक्ति हौली यो बाहिरी आँखाका लागि, तर मेरो लागि तिमी यो संसारकै सबैभन्दा स्पष्ट देख्ने ज्योति हौ। तिमीले मलाई सिकाएको यो पाठ— कि अपनत्व जबरजस्तीले होइन, स्वतः स्फुर्त भावले आउँछ— यही नै मेरो जीवनको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि हो। यो पूर्णिमाको रात साक्षी छ, मेरो र तिम्रो यो पवित्र नाता कुनै शारीरिक सीमाभन्दा धेरै माथि छ। हामी एकअर्काका पूरक हौँ, हामी एकअर्काका उज्यालो हौँ। तिम्रो मौनतामा म मेरो स्वर मिसाउँछु, र मेरो शक्तिमा तिमी आफ्नो विश्वास मिसाऊ। अनि हेर त, यो संसार कति सुन्दर देखिनेछ! यो अपनत्वको महाकाव्य यसरी नै लेखिइरहनेछ, जहाँ दयाको कतै स्थान हुने छैन, केवल प्रेम र अपनत्वको अनन्त साम्राज्य हुनेछ।
जब म अतीतका ती पानाहरू पल्टाउँछु, मलाई सम्झना आउँछ— एउटा यस्तो समय थियो जब समाजले उसलाई एउटा बोझ देख्यो। मान्छेहरू भन्थे, “गुरुआमा, यसलाई किन यति कष्ट दिनुहुन्छ? किन यसलाई पढ्न सिकाउनुहुन्छ? यसले के जागीर पाउँछे र?” उनीहरूका ती शब्दहरूले मेरो मुटुमा तीर जस्तै प्रहार गर्थे। तर म शान्त रहन्थेँ। उनीहरूका लागि शिक्षा भनेको केवल प्रमाणपत्र र जागीर थियो। मेरो लागि शिक्षा भनेको उसको अस्तित्वको गौरव थियो। मैले उसलाई हातमा छडी दिनुभन्दा अगाडि हृदयमा साहस दिएँ। मैले उसलाई शब्दहरू पढाउनुभन्दा अगाडि भावनाहरू महसुस गर्न सिकाएँ। अनि आज? आज ती प्रश्न सोध्नेहरू नै उसको आत्मविश्वास देखेर नतमस्तक हुन्छन्।
त्यो दिन म कहिल्यै बिर्सिन्न, जब पहिलो पटक हामी वनभोज गएका थियौँ। ऊ चुपचाप एउटा रुखको फेदमा बसेकी थिई। अरू विद्यार्थीहरू रङ्गीचङ्गी फूलहरू र टाढाका हिमालहरू हेर्दै रमाइरहेका थिए। म उसको नजिक गएँ र सोधें, “तिमीलाई कस्तो लागिरहेको छ?” उसले बिस्तारै भुइँको माटो मुसारि, हावाको सुस्केरा सुनि र भनी, “गुरुआमा, यो हावाले मलाई पहाडको उज्यालो ल्याइदिएको छ। यो माटोले मलाई जीवनको सुगन्ध दिएको छ।” मलाई लाग्यो, आँखा हुनेहरूले त केवल दृश्य देखेका थिए, तर उसले त सृष्टिको आत्मालाई नै छोएको थियो। के यो जबरजस्ती सिकाउन सकिने कुरा हो र? अहँ, यो त अपनत्वले खिचेको एउटा यस्तो अदृश्य तार हो जसले हामी दुवैलाई प्रकृतिको लयमा जोडिदिएको छ।
मेरी यो शिष्या, जतिबेला म बिरामी परेर ओछ्यान लागेकी थिएँ, उसले जसरी मेरो सुसार गरी, त्यसले मेरो आँखा खोलिदियो। उसले मेरो निधार छामेरै थाहा पाउँथी कि मलाई कति ज्वरो छ। उसले मेरो श्वासको गति सुनेरै बुझ्थी कि मलाई कहाँ दुखिरहेको छ। उसले मेरो लागि प्रार्थना गर्दा उसको अनुहारमा जुन एउटा दैवी चमक हुन्थ्यो, त्यसले मलाई औषधिभन्दा चाँडो निको बनाउँथ्यो। त्यतिबेला मलाई महसुस भयो— अपनत्व भनेको केवल दिनु मात्र होइन, अपनत्व त एकअर्काको अस्तित्वमा मिसिनु रहेछ। दृष्टि सम्बन्धी अपाङ्गता भएकी व्यक्ति भएर पनि उसले मेरो मनको अन्धकार हटाउने जुन सामर्थ्य देखाई, त्यो कुनै सामान्य मान्छेको वशको कुरा थिएन।
म सोच्छु, यदि मैले उसलाई दयाको नजरले हेरेको भए, सायद आज ऊ यति बलियो हुने थिइन। दयाले मान्छेलाई कमजोर बनाउँछ, तर अपनत्वले मान्छेलाई शक्ति दिन्छ। दयामा एउटा दूरी हुन्छ, तर अपनत्वमा एउटा न्यानो अँगालो हुन्छ। मैले उसलाई कहिल्यै “तिमीले देख्दिनौ” भनेर सम्झाइन, बरु “तिमीले फरक ढङ्गले देख्छौ” भनेर सिकाएँ। आज ऊ आफ्नो संसारको आफैँ निर्माता बनेकी छे। उसको हरेक सफलतामा मेरो अपनत्वको एउटा थोपा मिसिएको छ, र मेरो हरेक खुशीमा उसको त्यो निश्चल मुस्कान जोडिएको छ। यो नाता त ईश्वरले फुर्सदमा बसेर बुनेको एउटा रेशमी धागो जस्तै हो, जो कहिल्यै चुडिँदैन।
अपनत्वको यो गहिराइ नाप्न सक्ने कुनै यन्त्र छैन। यो त केवल महसुस गर्ने विषय हो। जब म र ऊ सँगै बसेर संगीत सुन्छौँ, मलाई लाग्छ हामी एउटै धुनका दुईवटा स्वर हौँ। उसले गितारका तारहरूमा औँला चलाउँदा मलाई लाग्छ ऊ मेरो हृदयका तारहरू बजाइरहेकी छे। संगीतमा पनि त कुनै रङ्ग हुँदैन, तर त्यसले संसारलाई कति रङ्गीन बनाउँछ। उसको जीवन पनि त्यस्तै एउटा संगीत हो। बाहिरबाट हेर्दा मौन र शान्त, तर भित्रबाट अनन्त सुर र तालले भरिएको। म उसको गुरुआमा हुनुमा जति गर्व गर्छु, त्योभन्दा बढी गर्व म उसको अपनत्वको शीतल छहारीमा बस्न पाएकोमा गर्छु।
आज पूर्णिमाको यो महास्नानमा म आफ्नो अहंकारलाई पखाल्न चाहन्छु। म यो स्वीकार गर्छु कि मैले उसलाई होइन, उसले मलाई पूर्ण बनाएकी छे। एउटी स्त्रीको जीवन तब मात्र सफल हुन्छ जब उसले आफ्नो स्नेहलाई सीमाभन्दा बाहिर फैलाउन सक्छे। र मेरो स्नेहको आकाश आज यो शिष्याको कारणले विशाल भएको छ। दृष्टि सम्बन्धी अपाङ्गता भएकी व्यक्ति हुनु उसको कमजोरी होइन, बरु यो त उसको विशेषता हो। उसले सिकाएको यो पाठ— कि अपनत्व जबरजस्तीको वस्तु होइन— यो संसारका लागि एउटा ठूलो सन्देश हो।
पूर्णिमाको जून बिस्तारै प पूर्वतिर ढल्किँदै छ। तर मेरो मनमा उदय भएको यो अपनत्वको चन्द्रमा कहिल्यै अस्ताउने छैन। शिष्या र गुरुआमाको यो नाता, यो अपनत्व, र यो निस्वार्थ प्रेम सधैँ यसरी नै जीवित रहनेछ। हामी फेरि अर्को बिहान सँगै उठ्नेछौँ, फेरि नयाँ अक्षरहरू छाम्नेछौँ, र फेरि यो संसारलाई देखाउनेछौँ कि जहाँ साँचो अपनत्व हुन्छ, त्यहाँ कुनै पनि अपाङ्गताले मान्छेलाई रोक्न सक्दैन। मेरो आशीर्वाद र मेरो प्रेम सधैँ तिम्रो साथमा छ, मेरो प्यारी शिष्या। तिम्रो उज्यालो भविष्य नै मेरो जीवनको अन्तिम प्रार्थना हो।
जाऊ मेरी प्यारी बच्ची, अब तिम्रो अगाडि अनन्त सम्भावनाको आकाश छ। म तिमीलाई आज यो गुरु पूर्णिमाको पावन अवसरमा एउटी गुरुआमाको ओहोदाले मात्र होइन, एउटी आमाको मुटुले आशीर्वाद दिन्छु। तिम्रा यी कलिला औँलाहरूले जब ज्ञानका थोप्लाहरू छाम्नेछन्, तिनमा ब्रह्माण्डको सबैभन्दा पवित्र उज्यालो भरियोस्। संसारले तिम्रा आँखाहरूमा अन्धकार देख्ला, तर तिम्रो आत्मिक दृष्टिले संसारका ती रङ्गहरू देख्न सकोस् जुन साधारण आँखाले कहिल्यै ठम्याउन सक्दैनन्। तिमी जहाँ पुग्छौ, त्यहाँ तिम्रो आत्मविश्वासको सुगन्ध फैलियोस्। कसैको उपकारको बैसाखी टेकेर होइन, आफ्नै संकल्पको पखेटा फिँजाएर तिमी सफलताको सगरमाथा चुम्न सफल होऊ। तिम्रो बाटोमा कहिल्यै तिरस्कारको काँडा नबिझोस्, र यदि बिझिहालेछ भने पनि तिम्रो धैर्यताले त्यसलाई फूल बनाउने सामर्थ्य राखोस्। तिम्रो ‘गुरुआमा’ भन्ने त्यो एउटै पुकार मेरो लागि हजारौँ मन्त्रभन्दा शक्तिशाली छ, त्यसैले मेरो यो ममताको छहारी तिम्रो शिरमा सधैँ रहिरहनेछ। तिमीले कहिल्यै आफूलाई एक्लो महसुस गर्नु नपरोस्, किनकि मेरो प्रार्थनाका हरेक शब्दहरू तिम्रो सुरक्षा कवच बनेर तिम्रो वरिपरि घुमिरहनेछन्। मेरो बच्चा, तिम्रो यो मुस्कान कहिल्यै नओइलाओस्, यो मुस्कानमा यस्तो जादू होस् कि तिमीलाई हेर्ने हरेक आँखाले आफ्नो अहंकार बिर्सिएर मानवताको पाठ सिक्न बाध्य होस्। तिमी दृष्टि सम्बन्धी अपाङ्गता भएकी व्यक्ति मात्र होइनौ, तिमी त यो अँध्यारो युगको उज्यालो नक्षत्र हौ। मेरो काख तिम्रो लागि सधैँ खुला रहनेछ र मेरो आशीर्वादको धारा तिम्रो जीवनको सुख्खा मरुभूमिमा सधैँ शितल वर्षा बनेर बर्सिरहनेछ। फलिफाप होस् मेरो बच्चा, तिम्रो पाइला परेको माटो पनि स्वर्ण बनोस्, र तिम्रो संकल्पले असम्भवलाई पनि सम्भव तुल्याओस्। तिमी सधैँ अटल, अविचलित र अपराजेय रहनु। मेरो यो रगतभन्दा गाढा अपनत्व र मेरो आत्माको गहिराइबाट निस्किएको यो अगाध प्रेम नै तिम्रो सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति हो। सुखी रहनु, साहस नहार्नु र यो संसारलाई आफ्नो उज्यालोले चकित पारिदिनु। मेरो मुटुको टुक्रा, तिमीलाई यो आमा र गुरु दुवैको तर्फबाट जुगौँजुगसम्म पुग्ने अटुट आशिष्!