दुर्गा पौडेल
पहिला पहिला डाडाकाे टाकुुराबाट कटुवालले हाक हाल्थ्याे
अनि भन्थ्याे , “हे….र….है सहेव हाे ,
सुनिन भन्न पाईने छैन ,भाेलि लुताे फाल्ने दिन।”
वल्लाे पल्लाे घर, गाउँगाउँका अग्ला ठाउँका घरमा बस्नेहरुले तल तल पर्ने गाउँ घर,गाेठ ,मान्छे ताकेर आगाेकाे अगुल्ठाे फाल्न पाईने छैन । आगाे फाल्दा कसैका घरगाेठ जल्न सक्छन् । यसरी बलेकाे अगुल्ठाे हातमा समातेर रिगाउँदै लुताे फाल्दा आगलागि भएमा र हानीनाेक्सानी भएमा उही मान्छेले ब्यहाेर्नु पर्नेछ । तव पनि सावधानी अपनाउँदै साँझमा मान्छेहरुले एक अर्काे गाउँकाे ब्यक्तिकाे नाम लिएर ए…….फलाना मेराेे लुताे लै………जा भनेर बलिरहेकाे अगुल्ठाे फाल्थे । बलेका अगुल्ठा हरेक घरघरका जहान परिवार सबैले फाल्दा सहर जस्तै झिलिमिली देखिन्थ्याे । अति नै रमाईलाे लाग्थ्याे । कसैकाे नाम पुकारेर लुताे लैजा भन्दा कसै कसैले गाली पनि गर्थे । यसरी लुताे फाल्दा वर्षा याममा खेतीपातीगर्दा लाग्ने राेग ब्याध ,लुताे,घाउखटीरा नास हुन्छ भन्ने मान्यता थियाे । साँझमा लुतेकटेरी बनाएर नाैथरि अन्न छरेर पूजा पनि गरिन्थ्याे । सुत्ने बेलामा हातमा तिउरी लगाएर करकलाेकाे पातले हात बाँधेर सुतिन्थ्याे । मेहदीकाे नाम सुनिएकाे थिएन । बिहान सबैले आ आफ्ना हात देखाउँदै कसका हात कति राता भन्दै देखाउँथे । साँझमा सबैका घरघरमा मिठाे चाेखाे पाक्थ्याे । कतै सेल ,कतै खीर,कतै मासुभात । अहिले लुताे फाल्ने,लुते कटेरी बनाएर पूजागर्ने चलन कथाजस्तै बनेकाे छ ।
विपद्का कारण अभिभावक गुमाएका, परिवारबाट बिछोडिएका तथा असुरक्षित अवस्थामा पुगेका बालबालिकाको संरक्षणलाई राज्यको संस्थागत जिम्मेवारीका…
कृष्णशरण उपाध्याय पौडेल हामी जन्मनु पूर्व छल्छल थिए, सारा नदी का जल हाम्रो मृत्यु पछाडि…