पौष्टिक आहारा

सुरेन उप्रेती
पाँचथर हाल क्यानडा

त्यसै पनि माघ महिना भनेको जाडो महिना हो । त्यसमाथि रातभरी पानी परेको थियो । बिहान उठ्दा त वारीपारी देखिने डाँडामाथि हिँउ टल्कँदै थियो । हिउँलाई छोएर आएको चिसो सिरेटो दिनभरी नै आई रह्यो । कक्षामा पनि झ्यालमा ग्रील मात्र थिए । बन्द गर्न मिल्ने सिसाहरू थिएनन् । विद्यालयको  ड्रेस पनि हिँउदको जाडो थाम्न सक्ने खालको थिएन । गाढा निलो नेभिब्लू पेण्ट र स्वेटर अनि आकासे निलो सट स्कुलको ड्रेस थियो । यस्तो जाडोबाट बँच्नलाई यी प्रयाप्त लुगा चै होइनन् । विद्यालयमा सातौँ पिरियडको घण्टी लाग्यो । सबैले शारीरिक शिक्षाको किताब निकाले । यो सातौ पिरियडमा त्यसै पनि विद्यार्थीहरु थाकिसकेका हुन्छन् । सबैलाई कतिखेर छुट्टी हुन्छ र घर जानु भन्ने भएको हुन्छ । विनोद सर कक्षामा प्रवेश गर्नु भयो । सधैँ झैँ सबै उठेर गुडआफ्टरनून सर भने । विनोद सरले गुडआफ्टरनून क्लास भन्दै सबैलाई बस्न अनुरोध गर्नु भयो । कक्षा शान्त भयो । सबैजना जाडोले थरथर काँप्दै गरेको देखे पछि बिनोद सरले एउटा जुक्ति खियाउनु भयो । सबैलाई कक्षा बाहिर लिएर जानु भयो । सबैलाई पंतिबद्ध गरेर हातखुट्टा चलाएर ब्यायाम गराउनु भयो । ल अब सुलभ अगाडि दौडन्छन् । उनका पछि पछि सबै ग्राउण्डको वरिपरि दुई पटक दौडन बिनोद सरले भन्नु भयो । सबै दौडिए । सर पनि सबैका पछि पछि दौडिनु भयो । सबै जना स्याँ -स्याँ भए । जाडोसाडो हरायो । कसैलाई त पसिना पनि आएछ । सबै जना कक्षामा फर्किए ।
आज हामी कुन पाठ पढ्ने हो ? भनेर अगाडिको बेन्चमा बसेकी शान्तीलाई सरले सोध्नु भयो । शान्तीले उठ्दै “खाना” हो सर भनिन् । हाम्रो शरिरमा आहारा या खानाको आवश्यक्ता किन पर्दछ । र खानाको महत्व केछ भनेर सरले कक्षालाई सोध्नु भयो । उत्तर दिनका लागि मोहले हात उठायो । सरले भन भन्ने सङ्केत गर्नासाथ सुरू गर्यो । खाना सबै प्राणीका लागि अति आवाश्यक छ । एउटा गाडी चल्नलाई पेट्रौल, डिजेल ,टायरलाई हावा, ब्याट्री आदि चाहिन्छ । त्यस्तै प्राणीहरूलाई पनि विभिन्न तत्वहरू चाहिन्छन् । ती तत्वहरू खानाबाट मात्र पाईन्छ । खाना बिना बाँच्न सकिँदैन । खाना खाँदा पौष्टिक आहारा खानु पर्छ । जस्तो भनेर सरले उदाहरण दिन भन्नु भयो । जस्तो हरियो सागपात, दूध दही ,माछामासु, गेडागुडी, फलफूल आदि भनेर मोहले भन्यो । मोहले उसका भनाई सक्ना साथ सुनिताले हात उठाईन । सुनिताको हात उठेको देखेर सरले सुनितालाई भन भन्नु भयो । सर हामी साकाहारी खाना खानेको भोजनमा चैँ पौष्टिक तत्व हुँदैन त ? हामी त अण्डा माछामासु खाँदैनौ नि । सुनिताको प्रश्न सुनेर नविनले हात उठायो । नविनले भन्यो सर माछामासुमा पाइने प्रोटिन त गेडागुडी, बदाम, ओखर, आदिमा पनि पाईन्छ नि हैन र । विनोद सरले बोल्न नपाउँदै सम्बृद्धिले हात उठाईन । सरले सम्बृद्धिलाई भन भन्नु भयो । खासगरी पौष्टिक आहारा खानका लागि चार समूहका खानाहरू खानु पर्छ ।
ती हुन्ः-
१ फलफूल र तरकारीहरू :स्याउ, सुन्तला, केरा, अम्बा ,अनार ,दारिम, आरू, आल्चा ,आलुबखडा ,आँप, अंगुर, अमला ,ऐँसेलु ,स्टाबेरी, लिची, कागती,, मेवा, उखु, जुनार, भोगटे ,नास्पाती , ज्यामिर , जल्लिबिर , बडर, डुम्री, हलुवावेत आदि । तरकारीहरूमा: काउली , बन्दाकोपी , ब्रोकाउली , रायाको साग ,तोरीकोसाग लट्टेको साग, बेथुको साग, सिमेसाग , सिमी, बोडी , स्कुस , लसुन, प्याज , बैगुन, रामतोरी, करेला, फर्सी गाजर, मुला, परवल, गोलभेडा,लौका, घिरौँला आदि।
२ दानादार खाना जस्तो गँहु, जौ, कोदो, धान, मकै, आदिबाट बनेका खानेकुराहरू जस्तो भात , रोटी , बेगल डोनट ,ढिँडो , खिर ,पुलाउ ,पाउरोटी आदि।
३ दुध र दुधबाट बनेका परिकारहरू:- दही, चिज, घिउ, मही, पनिर आदि , यदि दुध र दुधबाट उत्पादन भएका बस्तुहरू नखाने भए सोया मिल्क, अरू गेडाकुडीबाट बनेको दुध खाने।
४ माछामासु,अण्डा, दाल, त्यस्तै राज्मा, सिमी, बोडी, चना, भटमास, केराउ,गहत, मस्याम आदि , नट्सहरूमा बदाम, ओखर, कटुस, काजु आदि खाने।
सम्बृद्धिका कुरा सुनेर सबैले अचम्म माने। यती धेरैकुरा तिमीले कसरी जान्यौ सम्बृद्धि सरले सोध्नु भयो । सम्बृद्धिले भनिन। मेरो आमा पनि स्कुलमा पढाउनु हुन्छ । आमाले बिभिन्न विकसित देशको स्वास्थको बारेमा हामीलाई सुनाउनु हुन्छ । त्यहाँको सरकारले निकालेको फुडगायडको बारेमा सुनाउनु हुन्छ । हामीलाई पनि सर्वोत्तम पिठोको सातु खान दिनु हुन्छ । जौ गहुँ मकै चना भट्मास भुटेर सातु बनाउँछौ । त्यसमा अलिकती चिनी राखेर बिहान एक ग्लास पिउँछौँ । सम्बृद्धिका कुरा सुनेर सबै खुशी भए ।
हामीले एकै कुरा धेरै खानु भन्दा सबै कुरा थोरथोरै मिलाएर खाँदा त्यही नै पौष्टिक आहारा हुने रहेछ ! हैन सर रविनले भन्यो ? हो सम्बृद्धिले भनेझैँ यी चार समुहका खानालाई प्रत्येक पटक खाना खाँदा कमकम सबै मिलाएर खायो भने त्यही हो पौष्टिक आहारा । अनि प्रयाप्त मात्रमा पानी पिउँने र झोलकुराहरू पनि प्रसस्त मात्रमा पिउने गर्नु पर्दछ । बिनोद सरले सम्बृद्धिलाई र कक्षाका सबैलाई धन्यवाद दिनु भयो । अब हामी सबै जनाले पौष्टिक आहारा खानेबानी गर्ने र अरूलाई पनि सिकाउने हैत । अर्को कक्षामा फेरी छलफल गरौँला है बिनोद सरले भन्नु भयो । त्यसै बेला छुट्टीको घण्टी पनि बज्यो ।
अस्तु