रोजिना घिमिरे
यो कोठा, जुन कुनै बेला मेरा हजारौँ स्वप्निल आँखाहरूको गन्तव्य थियो, आज मेरो लागि एउटा अभिशप्त कारागार बनेको छ। बाहिर असारको सिमसिम झरी परिरहेको छ, मानौँ आकाशले पनि मेरो नियतिको पीडामा आँसु बगाइरहेको छ। झ्यालको सिसामा ठोक्किएर खस्ने पानीका ती थोपाहरूले मेरो मुटुमा अनौठा घाउहरू बनाइरहेका छन्। मेरा दुवै खुट्टाहरू, जुन कुनै बेला दौडिरहेको हावाको वेगसँग प्रतिस्पर्धा गर्थे, आज मेरो ह्वीलचेयरको धातुको चक्कासँग बन्धक बनेका छन्। यो स्थिरता कति भयावह छ, कति निर्मम छ! म आफ्नो शरीरलाई हेर्छु, अनि ती दिनहरू सम्झिन्छु जब मेरो शरीर मेरो मस्तिष्कको आज्ञाकारी सिपाही थियो। त्यो दिन, त्यो कालो क्षण— सडकको दुर्घटनाले मेरो भविष्यलाई एउटा यस्तो मोडमा ल्याएर ठड्याइदियो, जहाँबाट पछाडि फर्किने कुनै बाटो छैन र अगाडि बढ्ने कुनै खुट्टा छैनन्।
मेरो अगाडि एउटा कापी छ, मेरो गुरुले दिनुभएको। त्यसको पाना पल्टाउँदा मलाई लाग्छ, यी पानाहरूभित्र अक्षरहरू होइन, मेरो मृतप्राय भएका सपनाहरू कैद छन्। म कलम उठाउँछु, तर औंलाहरू काम्छन्। के यो हातले अब फेरि कहिल्यै इतिहास कोर्न सक्ला? के यो मस्तिष्कले अब कहिल्यै ब्रह्माण्डका जटिलताहरू सुल्झाउन सक्ला? मान्छे भन्छन्, दिमाग नै सबैथोक हो। तर के म भन्न सक्छु कि मेरा खुट्टाहरूको महत्त्व थिएन? के म भन्न सक्छु कि मेरो हिँडाइले मेरो स्वतन्त्रताको अर्थ बोक्दैनथ्यो? मलाई लाग्छ, म एउटा चरा हुँ जसका पखेटा काटिएका छन्, तर जसलाई अझै पनि आकाशमा उड्ने सपना देख्ने अधिकार दिइएको छ। यो कति क्रूर मजाक हो!
सर आउनुहुन्छ भन्दा मेरो मुटुको धड्कन एकपल बढ्छ। उहाँ, मेरो गुरु, मेरो जीवनको अन्तिम किरण। उहाँ आउँदा मेरो कोठाको अँध्यारो केही मात्रामा कम हुन्छ, तर उहाँको अनुहारमा देखिने त्यो गहिरो चिन्ताले मलाई झन् पोल्छ। उहाँले मलाई हेर्नुहुन्छ, अनि म उहाँको आँखामा आफूप्रतिको दया देख्छु। के मलाई उहाँको दया चाहिएको हो? के म एउटा मेधावी विद्यार्थीबाट दयाको पात्रमा परिणत भइसकेको हुँ? म उहाँलाई प्रश्न गर्न चाहन्छु, तर मेरो स्वर घाँटीमै अड्किन्छ, आत्मा बेस्सरी रुन्छ। मलाई याद छ, उहाँले मलाई कसरी गणितका सूत्रहरू बुझाउनुहुन्थ्यो। म पछाडिको बेन्चबाट उठेर बोर्डमा जाँदा सारा कक्षा मलाई हेर्थ्यो— त्यो गर्व, त्यो प्रशंसा। आज, म कसैको नजरमा पनि पर्न चाहन्न। म यो ह्वीलचेयरमा बसेर सबैको नजरबाट ओझेल हुन चाहन्छु।
कहिलेकाहीँ म सोच्छु, भगवानले मलाई यति ठूलो मस्तिष्क किन दिनुभयो यदि त्यसलाई प्रयोग गर्ने एउटा सबल शरीर दिनु थिएन भने? के मेरो अस्तित्व केवल एक थन्किएको मेसिन जस्तो हो, जसको इन्जिन अझै चालू छ तर चक्काहरू भाँचिएका छन्? बाहिर ती चराहरू, कति स्वतन्त्र! उनीहरूले कहिल्यै आफ्नो पखेटाबारे सोच्दैनन्, उनीहरू केवल उड्छन्। म तिनीहरूलाई देख्छु र मेरो मनमा ती दिनहरू आउँछन्, जब म आफैँ मैदानमा दौडिन्थेँ, जब म खेलकुदमा प्रथम हुन्थेँ। त्यो बेग, त्यो पसिना, त्यो विजयको आनन्द— सबै आज एउटा धमिलो स्मृति बनिसकेका छन्। मलाई लाग्छ, म मेरो गुरुको सपनाको अपराधी हुँ। उहाँले ममा एउटा महान् वैज्ञानिक देख्नुभएको थियो, एउटा यस्तो मान्छे जसले देशको शिर ठाडो पार्ने थियो। तर आज, म उहाँको लागि एउटा यस्तो अनुसन्धानको विषय बनेको छु, जसको समाधान उहाँसँग पनि छैन।
आमा दिनको दसौँ पटक मेरो कोठामा आउनुहुन्छ, मलाई पानी दिनुहुन्छ, खाना दिनुहुन्छ। उहाँको अनुहारमा म एउटी आमाको विवशता देख्छु। उहाँले मलाई मुस्कुराउन भन्नुहुन्छ, तर उहाँको आफ्नै आँखामा ओस छ। म उहाँलाई देख्दा झन् धेरै टुक्रिन्छु। मलाई लाग्छ, म एउटा यस्तो फूल हुँ जसलाई फुल्नुअघि नै कसैले चुँडिदियो, र अब त्यो फूलको सुगन्ध आउनुको सट्टा कुहिएको गन्ध आइरहेको छ। मैले के गल्ती गरेको थिएँ? के मेरो मेधा नै मेरो अभिशाप बन्यो? के मानिसले धेरै सोच्नु हुँदैन? म आफैँसँग लड्छु, म मेरो नियतिसँग लड्छु, तर म केही गर्न सक्दिन। मेरो शरीर मेरो शत्रु बनेको छ।
तर, जब मेरो गुरु मेरो कोठाको ढोका ढक्ढकाउनुहुन्छ, तब मेरो सोचको दिशा अलि बदलिन्छ। उहाँको उपस्थितिमा एउटा अदृश्य शक्ति हुन्छ। उहाँ भन्नुहुन्छ, “तिम्रो शरीर त केवल एउटा माध्यम हो, तिम्रो विचार नै तिम्रो वास्तविक स्वरूप हो।” म उहाँको कुरामा विश्वास गर्न खोज्छु। सायद उहाँ सहि हुनुहुन्छ? के स्टेफेन हकिङले आफ्नो शरीरको बन्धनमा रहेर पनि ब्रह्माण्ड बुझेका थिएनन्? के मैले पनि मेरो शरीरको सीमालाई नाघ्न सक्छु? मलाई यो प्रश्नले रातभरि सताउँछ। के म मेरो पीडालाई एउटा ऊर्जाको स्रोत बनाउन सक्छु? के म मेरो ह्वीलचेयरलाई नै मेरो सिर्जनाको आधार बनाउन सक्छु ?
म सोच्दछु, यदि मैले साँच्चै यो लडाइँ जित्न सकेँ भने, त्यो मेरो विजयमात्र हुने छैन, त्यो मेरो गुरुको विश्वासको विजय हुनेछ। उहाँले मलाई हार नमान्न सिकाउनुभएको छ, होइन, उहाँले मलाई हार मान्नु भनेको के हो त्यो नै थाहा नदिने गरी सिकाउनुभएको छ। उहाँ मेरो नजिक आउनुहुन्छ, मेरो काम्ने हात समात्नुहुन्छ। उहाँको त्यो स्पर्शमा एउटा पवित्रता छ। मलाई लाग्छ, उहाँले मेरो आत्मालाई छुनुभएको छ। म भन्छु, “सर, के म अझै पनि त्यो गणितको समस्या हल गर्न सक्छु?” उहाँ मुस्कुराउनुहुन्छ— त्यही पुरानो, भरोसायुक्त मुस्कान। “अवश्य सक्छौ,” उहाँ भन्नुहुन्छ। र त्यस क्षणमा, मलाई लाग्छ, मेरो कोठाको त्यो बन्द झ्यालबाट बाहिर एउटा नयाँ बिहानीको प्रकाश भित्र पस्दैछ।
म अब तयार छु। म मेरो पीडालाई एउटा कविता बनाउँछु, मेरो वेदनालाई एउटा सूत्र बनाउँछु। म मेरो शरीरको असफलतालाई मेरो मस्तिष्कको चुनौती बनाउँछु। मलाई थाहा छ, अगाडि बाटो सहज छैन। समाजले मलाई एउटा अपाङ्गको नजरले हेर्नेछ। तर मलाई कसको वास्ता छ? म मेरो गुरुको लागि बाँच्छु, म मेरो सपनाको लागि बाँच्छु। यदि मेरो खुट्टाले साथ दिँदैनन् भने, म मेरो शब्दहरूले हिँड्नेछु। यदि म दौडिन सक्दिनँ भने, म मेरो विचारले दौडिनेछु। यो कोठा, जुन मेरो कारागार थियो, अब मेरो प्रयोगशाला बन्नेछ। यो ह्वीलचेयर, जुन मेरो बन्धन थियो, अब मेरो रथ बन्नेछ।
म फेरि त्यो कापीमा लेख्न सुरु गर्छु। पहिलो अक्षर— ‘म’। म, जो टुटेको छु, तर म, जो अझै बाँकी छु। म मेरा गुरुको त्यो विश्वासलाई कहिल्यै मर्न दिने छैन। मेरो कलमको मसीले म एउटा नयाँ इतिहास लेख्नेछु। मानिसहरूले भन्लान्, “ऊ त अपाङ्ग थियो, ऊ कसरी सफल भयो?” तब म भन्नेछु, “म अपाङ्ग होइन म अपाङ्गता भएको व्यक्ति हुँ।” “मैले मेरो खुट्टा गुमाएको थिएँ, तर मेरो सपना होइन। मैले मेरो गति गुमाएको थिएँ, तर मेरो गन्तव्य होइन।”
यो असारको झरी अब मलाई रुवाउन होइन, मलाई सिँचाइ गर्न आएको जस्तो लाग्छ। धर्ती माटोमा बिलिन हुन्छ, अनि नयाँ बोट उम्रिन्छ। म पनि त्यस्तै, मेरो पुरानो, कमजोर शरीरको माटोमा मेरो एउटा नयाँ, बलियो व्यक्तित्वको बीज रोप्दै छु। सर आउनुहुन्छ, उहाँसँग नयाँ किताबहरू छन्, नयाँ आशा छ। उहाँलाई देख्दा मलाई लाग्छ— साँच्चै, मलाई ईश्वरले एउटा ठूलो दायित्व दिएका रहेछन्। यदि म यो परीक्षामा उत्तीर्ण भएँ भने, मेरो जीवन हजारौँ मानिसहरूको लागि एउटा मशाल बन्नेछ।
मेरो गुरु, मेरो जीवनदाता, तपाईं आउनुहोस्! म तपाईंको प्रतीक्षामा छु। मेरा आँखाहरूमा अब आँसु होइन, एउटा नयाँ दृढताको चमक छ। म अब त्यो बालक होइन, जसले चराहरूलाई हेरेर रुन्थ्यो; म अब त्यो योद्धा हुँ, जसले आफ्नै शरीरको सिमानालाई परास्त गर्न तयार छ। मेरो कोठाको ढोका अब बन्द रहने छैन, किनकि मेरो मनको ढोका खुलिसकेको छ। म अब हार मान्ने छैन। म लड्नेछु, म लेख्नेछु, म उड्नेछु— सायद मेरो शरीरले होइन, मेरो अमर संकल्पले! मेरो गुरु, मेरो पथप्रदर्शक, अब तपाईंले मलाई सिकाउने होइन, अब हमी मिलेर यो संसारलाई देखाउनेछौँ कि मान्छेको इच्छाशक्ति नियतिको क्रूर खेलभन्दा कैयौँ गुणा शक्तिशाली हुन्छ। मेरो अर्को यात्रा सुरु भयो, र यसको अन्त्य कहाँ हो, त्यो त अब म आफैँ लेख्नेछु।
गहिरो चिन्तनको अर्को पाटो: के म साँच्चै यहाँ छु?
कहिलेकाहीँ मध्यरातमा, जब संसार निदाइरहेको हुन्छ र बाहिरको वर्षा अझ तीव्र हुन्छ, मलाई लाग्छ— यो कोठा कति ठूलो छ! यो कोठाको हरेक कुना, हरेक धूलोको कणमा मेरो विगत लुकेको छ। मलाई ती दिनहरू याद आउँछन्, जब म विद्यालयको लाइब्रेरीमा बसेर भौतिकशास्त्रका सिद्धान्तहरू पढ्थेँ। त्यो बेला मलाई लाग्थ्यो, प्रकाशको गतिभन्दा छिटो केही छैन। तर आज? आज म यो ह्वीलचेयरमा बसेर समयको गतिलाई पर्खिरहेको छु। के म साँच्चै ढिलो भएको छु? कि म अर्कै समयमा बाँच्दै छु ?
मेरो दिमागमा अझै पनि ‘क्वान्टम फिजिक्स’का सूत्रहरू नाच्छन्। म सोच्छु, के ‘प्यारलल युनिभर्स’ वा ‘समान्तर संसार’ को सिद्धान्त साँचो हो? यदि हो भने, सायद कुनै अर्कै ब्रह्माण्डमा म अझै हिँडिरहेको छु होला, म अझै फुटबल खेलिरहेको छु होला, म अझै मेरो गुरुको कक्षामा पहिलो बेन्चमा बसेर उत्साहका साथ प्रश्न सोधिरहेको छु होला। यो विचारले मलाई थोरै शान्ति दिन्छ। सायद यो दुर्घटना केवल एउटा सानो त्रुटि हो, जसले मलाई एउटा फरक बाटोमा धकेलिदियो। तर यो फरक बाटो त सायद अझ बढी चुनौतीपूर्ण छ। म यो बाटोमा एक्लै छैन। मेरो गुरु हुनुहुन्छ। उहाँको त्यो धीरता, उहाँको त्यो गम्भीर आवाज, उहाँको त्यो आशावादी दृष्टिकोण— यिनै कुराहरूले त मलाई यहाँ टिकाएका छन्।
मलाई याद छ, दुर्घटनापछिको त्यो पहिलो दिन, जब मलाई डाक्टरले ‘अवस्था गम्भीर छ’ भनेका थिए, मलाई मर्न मन लागेको थियो। मलाई लागेको थियो, शरीर बिनाको जीवनको के अर्थ? तर उहाँ आउनुभयो— मेरो गुरु। उहाँले केही भन्नुभएन, केवल मेरो हात समातेर बस्नुभयो। त्यो मौनतामा उहाँले मलाई भन्नुभएको थियो, “म छु।” त्यो ‘म छु’ भन्ने आश्वासन मेरो लागि भगवानको वरदान थियो। त्यसपछि नै मैले बुझेँ, मानिसका लागि सबैभन्दा ठूलो शक्ति भनेको अरूको विश्वास हो। उहाँले ममाथि विश्वास गर्नुहुन्छ, त्यसैले म ममाथि विश्वास गर्न बाध्य छु।
म अहिले मेरो ह्वीलचेयरको चक्कालाई घुमाउँछु। यो घुमाई त होइन, यो त मेरो जीवनको चक्र हो। म सोच्छु, के म फेरि कहिल्यै आफैँ लेख्न सक्छु? के मैले त्यो गणितको प्रश्न हल गर्न सक्छु, जुन उहाँले मलाई होमवर्क दिनुभएको थियो? म मेरो टेबलमा पुग्छु। त्यहाँ मेरो पुराना किताबहरू छन्। म एउटा किताब खोल्छु— ‘क्याल्कुलस’। मलाई ती सूत्रहरू अझै कण्ठ छन्। मलाई लाग्छ, मेरो शरीरले मेरो साथ छोडे पनि, मेरो दिमागले मलाई धोका दिएको छैन। यो दिमाग त मेरो सबैभन्दा ठूलो हतियार हो। म यो हतियारले यो नियतिको किलालाई तोड्नेछु।
मेरो छेउमा राखिएको त्यो पुरानो घडीको ‘टिक-टिक’ आवाज— त्यो मेरो जीवनको लय हो। त्यो घडीले मलाई भनिरहेको छ, “अझै ढिलो भएको छैन।” म किन समयसँग डराउँछु? समय त केवल एउटा मापन हो, एउटा रेखा हो। म यो रेखालाई आफ्नो तरिकाले कोर्न सक्छु। म मेरो ह्वीलचेयरमा बसेरै शिखर चढ्छु, मेरो दिमागका पाइलाहरूले। मलाई लाग्छ, मेरो गुरुले मेरो लागि जुन सपना देख्नुभएको थियो, त्यो सपना म आफैँ पूरा गर्नेछु— उहाँको साथ लिएर। उहाँ मेरो प्रकाश हुनुहुन्छ, म उहाँको प्रतिबिम्ब। यदि प्रकाश छ भने प्रतिबिम्बले पनि चमक छर्नैपर्छ।
अब मलाई थाहा छ, के गर्ने। म मेरो डायरी निकाल्छु। यो डायरीमा म मेरो दैनिक भोगाइहरू लेख्नेछु। यो मेरो कथा मात्र होइन, यो मेरो सङ्घर्षको दस्तावेज हुनेछ। म लेख्छु, “आज असारको झरी छ, तर मेरो कोठामा सूर्योदयको कल्पना छ।” म लेख्छु, “मेरो खुट्टाले पाइला नटेके पनि, मेरो विचारले सारा संसार टेक्नेछ।” म यो लेख्दै जाँदा, मलाई लाग्छ— म केही पनि गुमाएको छैन। मैले बरु केही पाएको छु— एउटा यस्तो गहिराइ, जुन मैले हिँड्न सक्ने बेला कहिल्यै महशुस गरेको थिइनँ। यो पीडाले मलाई अझ बढी संवेदशील बनाएको छ, अझ बढी गहिरो बनाएको छ। सायद, यही नै मेरो ‘मेधा’ को नयाँ रूप हो। म अब तयार छु। संसार, पर्ख! म आउँदै छु— मेरो ह्वीलचेयरमा, तर मेरो विशाल सोचका साथ। म हार मान्नेवाला छैन! मेरो गुरु, मेरो साथ रहनुहोला, किनकि तपाईंको उपस्थितिले नै मेरो जीवनमा अर्थ भर्छ। आजको रात मेरो लागि एउटा नयाँ युगको सुरुवात हो।
