मानवता

रम्भा पौडेल

कक्षामा होहल्ला चल्दै थियो। सुमना मिसले, “भाइबहिनीहरु हल्ला नगर, अब आजको पाठ शुरु गरौँ” भन्नुभयो । विद्यार्थीका बीचमा शान्त वातावरण बनेन।
मिसले फेरी ठुलो स्वरमा भन्नुभयो, “नानीहरु कुरा केहो मलाई भनन । तिमीहरुको प्रश्नको उत्तर म दिन्छु ।”
विद्यार्थीहरु आफैँ आफैँ कसैले ‘पाइन्छ’ र कसैले ‘पाइन्न’ भनिरहे । मिसले के पाइन्छ भनेका हुन् र के पाइन्न भनेका हुन् भन्ने बुझ्नु भएन।
त्यत्तिकैमा कक्षाबाट एकजना छात्रले उठेर प्रश्न गरे, “मिस, शक्तिशाली देशले अर्काको देशको राष्ट्रपतिलाई अपहरण गरेर लैजान मिल्छ र ? यिनीहरुले सक्नेहरुका लागि मिल्छ भनेर जिद्धि गर्दैछन् । खास कुरा के हो हामीलाई पनि बताइदिनुहोस् ।”
अर्को छात्रले सोध्यो, “हामीले त कक्षामा मानव अधिकार भन्ने पाठमा एउटा मान्छेलाई बिना कारण कसैलाई पनि थुन छेक गर्न, अपहरण गर्न र बन्धक बनाउन पाइँदैन भनेर पढेको हैन र मिस ? यिनीहरु किन जिद्धि गर्देछन ?”
मिसले भन्नुभयो, “ए कुरा त्यसो पो ! कहाँबाट थाहा पायौ तिमीहरुले यो कुरा ?”
कक्षाका सबैले एकै स्वरमा भने, “हामीले टिभीमा देखेको हो ।” जीवनले भन्यो,“मैले पनि टिभीमा देखेको हो । आँखाबाधेर लगेको।”
मिसले,“स्यावास, धेरै महत्वपूर्ण प्रश्नका लागि” भन्दै उत्तर दिनु भो– “समाजिक विषय पढ्ने विद्यार्थीले सोध्ने प्रश्न यस्तै हुन् । तिमीहरुलाई धन्यबाद । हामीले विश्वको इतिहास,भूगोल, राजनीति, अर्थनीति सबैकुरा बुझ्न जरुरी हुन्छ । यी सबै कुरामा चासो राख्नु, चनाखो हुनु,एउटा सचेत नागरिकको काम हो ।
तिमीहरुको जिज्ञासालाई मैले जानेसम्म मेटाउने प्रयास गर्छु है त !”
“अहिले सबै ठाउँबाट मानवता हराउँदैछ । दया मायाँ, ममता र सदभाव ,सहयोग समाजमा मेटिदैछ । मानिसका अधिकार खोसिदैछन।
हो, कुनैपनि मानिसलाई बिना कारण अपहरण गर्न पाइँदैन । अझै अर्काको देशको राष्ट्रपतिलाई अपहरण गर्नु त अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको उल्लंघन गर्नु हो । यो मानव अधिकार,अन्तरराष्ट्रिय कानुन र संयुक्त राष्ट्रसंघको नियम बिपरित हुन्छ । तर कानुन नमान्नेका लागि त जे पनि हुन्छ नी।” “तर कानुन नमान्ने पनि त कारण होला नि मिस ।” “कारणहरु खुल्दै जालान् । तिमीहरु समाचार हेर्दे गर्नु ।” मिसले भन्नुभो। “मानव अधिकारका बारेमा आज फेरी कक्षामा छलफल गरौँ न मिस हुन्न र ?” शिलाले प्रश्न गरिन्।
“हुन्छ नि । ल सुन । मानव अधिकार भनेको विश्वमानव मात्रले प्राप्त गर्ने आधारभूत अधिकार हो । मानिसलाई जाति,भाषा, धर्म, लिंग आदिका आधारमा भेदभाव गर्न पाइँदैन । त्यस्तै आर्थिक अवस्था र राष्ट्रियताका आधारमा पनि भेदभाव गर्न मिल्दैन । हरेक व्यक्तिलाई स्वतन्त्रपुर्वक बाँच्ने र सुरक्षित हुने अधिकार हुन्छ ।”
“तिमीहरुले मानव अधिकारको विश्वब्यापी घोषणा पत्र पढ । के लेखेको छ ? राम्ररी बुझ । अनि आफैँ थाहा पाउने छौ । यो मानिसको मौलिक हक हो भनेर । जतिसुकै शक्तिशाली भएपनि जे मन लाग्यो त्यही कसैले पनि गर्न मिल्र्दैन ।आफ्नो हकको बारेमा आफैँ चनाखो बन्नुपर्छ ।”
विद्यार्थीहरुले शान्त भावमा सुनिरहे, मिसले थप प्रष्ट पार्दैै भन्नुभयो, “खोला र समुन्द्रमा साना माछालाई ठुलो माछाले खान्छ । तिमीहरुलमई थाहा छ नी ? ” जीवनले सोध्यो —“त्यसो भए साना माछा कसरी बाच्छन ?”मिसले उत्तरमा भन्नुभयो —“साना माछा बाँच्नका लागि समुहमा गोलबन्द भएर बस्छन। मिसको उत्तर सबै जनाले दोहोर्याए । गोलबन्द भएर । गोलबन्द भएर । घण्टी बज्यो । विद्यार्थीहरु मिससँगै गम्भीर मुद्राामा बाहिर निस्किए।