लुतो फाल्ने दिन

रम्भा पौडेल

“बा ! बा ! उ हेर्नुहोस त के को उज्यालो हो ?“
“खै कता हो ?”
बाले छोरीले बताएतिर हेर्दै भन्नुभयो —“ ए राँका फालेका नी । आज साउने सक्रान्ति हो । खेतिको हिलोमैलो बाट लागेका घाउखटिरा आगोसंगै जाओस् भनेर कामना गर्ने दिन हो । अब खेतमा रोपाई पनि सकियो । खेति गर्दा रोप्दा हात खुट्टाहिलोले खाएर नराम्रो बनाएको हुन्छ । बर्षाको हिलोमैलोले गर्दा शरिरमा घाउखटिरा, लुतो, दाद आदिले सताउँछ । त्यसैले तातोको स्पर्सबाट यसलाई निकोपार्ने र बर्षामासमा आउने किराफट्यांग्रा हटाउन यसो गरिन्छ। अझै कर्णालीमा त सबैका घरकाछतमा आगो बालेर गाउँ नै झलमल बनाउने चलन छ।”
छोरीले सुनिरहिन र फेरी भनिन् —”हेर्नु त बा कतिधेरैे आगो आकासबाट खसेको ? अनि के भनेका बा तिनीहरुले।”
“त्यै मेरो लुतो,खटिरो,रोग लैजा भनेका नि ।आफ्नो शरिरमा भएको लुतो लैजा भनेर आगो फालेपछि लुतो सन्चोहुने विश्वास छ । त्यै भनेका नि । खासमा यो मनोबैज्ञानिक उपचार हो नानी । यसो गर्दा मनमा भएको नकारात्मक उर्जालाई बाहिर फाल्न मद्दत गर्छ । सबै मानिस कामले थाकेका हुन्छन् र तिनीहरुलाई उर्जादिने काम यो पर्वले गर्दछ ।आज काम सकेको खुशीमा मिठा परिकार बनाएर खाने चलन छ । कसैले खिर, कसैले सेलरोटी,कसैले पुरी, अचारजस्ता परिकार बनाएर खाने र शरिरलाई पुष्ट बनाउने काम गरिन्छ।”
“उसो भए खै त हामीले लुतो लैजा भनेको ?”छोरीले प्रश्न गरिन।
“हामी त गाउँमा भएर पनि ऐयासी जीवन जिउछौ नी । आगोको सट्टा ग्यास बाल्ने भएका छौ । दाउरा खोज्न जाँदैनौ । तेरा दाइभाउजु विदेश गइहाले । कसले गर्ने यस्तो काम ।म बुढो भए । आमाले पनि बनजान सक्दिन। ”
छोरीले भनिन्–“म छदै छु नि । म दाउरा खोजेर ल्याउँछु । आगो बालेर हामी पनि फालौ लुतो।”
छोरीले जिद्वि गरिन्।
बाले लुते कटेरी बनाउनु भयो । सबैथरी बिउ त्यो लुतेकटेरीमाा छर्नुभयो । बत्ति बालेर पुजा गर्नु भयो ।
“खै लेउ हामी पनि लुतो फालौंभन्दै बाले एउटा बलेको दाउरो हातमा समाउनुभयो रपारिका कान्छाबालाई बोलाउदै भन्नुभयो “ए कान्छा ! ”
उताबाट कान्छाबाले हजुर भनेपछि “लौ मेरो लुतो लैजाउ है भन्दै आगोको दाउरो फाल्नु भो।”
आमा र छोरी खितिखिति हाँसे । ठुलाघरको दिदिलाई आमाले बोलानु भो । सवै मिलेर हातमा तिउरी लगाउने काम भयो । आमाले तिउरीको बोट थिचेर सबैका हातमा तिउरी लागइदिनुभयो । ठुलो गावाको पातले हात बाँधिदिनुभयो। आमाले भन्नु भो आजबाट नेपाली पर्वहरु शुरु भए । अव तीज पर्व छिटै आउँछ।
भोली बिहान उढदा छोरीको हात रंगिन बनेका थिए । उनले बातिर हात देखाउँदै भनिन् —बा अब एक्लै भएपनि यस्तो मन रमाइलो पार्ने र नकारात्मक उर्जा फाल्ने यो पर्व मनाउँ है । बाले हस भन्दै उज्यालो अनुहार बनाउनु भयो।